«Գլոբալ անտառային կոալիցիան» դատապարտում է խորհրդի անդամ Նազելի Վարդանյանի նկատմամբ շարունակվող դատական հետապնդումները, որի վերաբերյալ հայատարարություն է տարածել, որը ներկայացված է ստորև։
«Գլոբալ անտառային կոալիցիան (ԳԱԿ) խստորեն դատապարտում է ԳԱԿ խորհրդի անդամ և Հայաստանում շրջակա միջավայրի պաշտպանության վաղեմի իրավապաշտպան Նազելի Վարդանյանի նկատմամբ շարունակական դատական հետապնդումը՝ կապված անտառների, կենսաբազմազանության, մարդու իրավունքների և տուժած համայնքների պաշտպանությանն ուղղված նրա աշխատանքի հետ։
Նազելիի դեմ գործը հատկապես մտահոգիչ է վերջերս ավարտված ՄԱԿ-ի կենսաբազմազանության համաժողովի՝ CBD COP17-ի համատեքստում, որը տեղի ունեցավ Երևանում։ Մինչ կառավարությունները հավաքվում էին Հայաստանում՝ քննարկելու գլոբալ կենսաբազմազանության պարտավորությունների կատարման առաջընթացը, արդյունահանող արդյունաբերության ազդեցության վերաբերյալ մտահոգություններ բարձրացնող շրջակա միջավայրի պաշտպանները կրկին բախվում էին իրավական ճնշման։
2026 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Երևանի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քաղաքացիական դատարանը շարունակեց Նազելիի դեմ «Լիդիան Արմենիա» հանքարդյունաբերական ընկերության կողմից հարուցված դատավարությունը։ Գործը վերաբերում է 2026 թվականի հունվարին հրապարակված հարցազրույցին, որում Նազելին մտահոգություններ էր հայտնել Ամուլսարի ոսկու և արծաթի հանքի շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության վերաբերյալ։ «Լիդիան Արմենիան» պահանջում է հանրային հերքում և 6 միլիոն դրամ (մոտավորապես 15,000 եվրո) վնասի փոխհատուցում։ Հաջորդ դատական նիստը նշանակված է 2026 թվականի դեկտեմբերի 3-ին։
Նազելին հայ մարդու իրավունքների պաշտպան է և «Հայկական անտառներ» ՀԿ-ի ղեկավար, GFC անդամ, որի միջոցով նա տարիներ շարունակ աշխատել է Հայաստանի անտառները պաշտպանելու և Ամուլսարի նախագծի բնապահպանական, սոցիալական և մարդու իրավունքների վրա ազդեցության վերաբերյալ մտահոգություններ բարձրացնելու ուղղությամբ։
Այս դատավարությունները չպետք է թույլ տան, որ լռեցնեն շրջակա միջավայրի պաշտպաններին կամ ճնշեն կենսաբազմազանության, ջրի, համայնքների և մարդու իրավունքների համար խորը հետևանքներ ունեցող նախագծերի վերաբերյալ օրինական հանրային քննարկումները։
«Front Line Defenders»-ը ընթացող դատական գործընթացները որակել է որպես դատական հետապնդում և մտահոգություն հայտնել Հայաստանում իրավապաշտպանների ու լրագրողների դեմ «Հանրային մասնակցության դեմ ուղղված ռազմավարական հայցերի» (SLAPP) կիրառման կապակցությամբ։ Միջազգային այլ իրավապաշտպան կազմակերպություններ, այդ թվում՝ FIDH-ը և OMCT-ն, «Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ»-ի հետ համատեղ, նույնպես զգուշացրել են, որ Նազելիի և բնապահպան ակտիվիստ Թեհմինե Ենոքյանի դեմ հարուցված գործընթացները ունեն SLAPP-երին բնորոշ հատկանիշներ և կարող են ճնշող ազդեցություն ունենալ բնապահպանական պաշտպանության գործունեության և հանրային մասնակցության վրա։
Այս գործը տեղավորվում է Ամուլսարի նախագծին դեմ հանդես եկող բնապահպան ակտիվիստների դեմ ուղղված դատական գործընթացների ավելի լայն համատեքստում։ «Front Line Defenders»-ը նշում է, որ «Lydian Armenia»-ն նախկինում ևս դատական հայց է ներկայացրել Նազելիի դեմ, իսկ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) վարույթ է ընդունել Հայաստանի դեմ նրա նախկին գանգատը, որը վերաբերում է խոսքի ազատությանը՝ համաձայն Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածի։
Իրավիճակը հատկապես ուշագրավ է ժամանակագրական առումով։ Ամուլսարում աշխատանքները պաշտոնապես մեկնարկել են հոկտեմբերի 10-ին՝ Հայաստանում COP17-ի անցկացումից քիչ առաջ։ Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները շարունակում են մտահոգություն հայտնել ջրային ռեսուրսների և կենսաբազմազանության վրա հանքավայրի հնարավոր ազդեցության վերաբերյալ՝ պահանջելով իրականացնել լրացուցիչ բնապահպանական գնահատում և վերանայում։
Բնապահպան ակտիվիստները խոչընդոտ չեն կենսաբազմազանության պահպանման համար։ Ընդհակառակը, նրանք կենսական դեր են խաղում այդ գործընթացում։ Այն անձինք, ովքեր վերլուծում են խոշոր նախագծերը, բարձրաձայնում են շրջակա միջավայրի վրա դրանց ազդեցության մասին մտահոգությունները և պաշտպանում են ազդեցությանը ենթարկվող համայնքների իրավունքները, պետք է կարողանան գործել առանց ահաբեկման, հաշվեհարդարի կամ ծախսատար դատական գործընթացների սպառնալիքի։
Ուստի, GFC-ն հաստատակամորեն սատարում է Նազելի Վարդանյանին և կոչ է անում․
«Lydian Armenia»-ին՝ անհապաղ դադարեցնել Նազելի Վարդանյանի դեմ ընթացող դատական գործընթացները և ձեռն ՀՀ իշխանություններին՝ երաշխավորել, որ շրջակա միջավայրի պաշտպանության պաշտպանները, լրագրողները, փաստաբանները, համայնքները և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները կարողանան ազատորեն մասնակցել հանրային քննարկումներին և շրջակա միջավայրի վերաբերյալ որոշումների կայացմանը՝ առանց վրեժխնդրության վախի։
Միջազգային մարդու իրավունքների և շրջակա միջավայրի պաշտպանության մեխանիզմները պետք է ուշադիր հետևեն Նազելիի և Հայաստանում շրջակա միջավայրի պաշտպանության մյուս պաշտպանների դեմ վարույթին, ներառյալ՝ շրջակա միջավայրի պաշտպանության և մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում Հայաստանի պարտավորությունների կատարումը։
Կենսաբազմազանության վերաբերյալ Հայաստանի պարտավորությունների հավաստիությունը չի կարող անջատվել տեղում կենսաբազմազանությունը պաշտպանող մարդկանց վերաբերմունքից։ Ինչպես նշել է GFC-ն COP17-ի ժամանակ, կառավարությունները պետք է իշխանությունն ու ռեսուրսները դնեն նրանց ձեռքը, ովքեր արդեն իսկ պաշտպանում են տարածքները և կենսաբազմազանությունը, այլ ոչ թե թույլ տան, որ նույն մարդիկ սպառնալիքի տակ լինեն կամ լռեցվեն։
GFC-ն մեր խորհրդի անդամ Նազելի Վարդանյանի և Հայաստանի բոլոր շրջակա միջավայրի պաշտպանության պաշտպանների կողքին է, ովքեր շարունակում են պաշտպանել մարդկանց, անտառները, ջուրը և կենսաբազմազանությունը»։
