Բնապահպանական ոլորտի փորձագետ Այսեր Ղազարյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրում է․
ԵՐԲ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԴԱՌՆՈՒՄ Է ՍԱԿԱՐԿՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՐԿԱ -
COP17-ի ճգնաժամից մինչև Ամուլսար
Միջազգային բնապահպանական համաժողովների (COP) շուրջ ձևավորված պաշտոնական լավատեսության և փորձագիտական հանրության աճող մտահոգությունների միջև անդունդը գնալով խորանում է։ Տպավորիչ հռետորաբանության և «պատմական» որոշումների հետևում թաքնված է համակարգային ճգնաժամ, որն իրական գործողությունները փոխարինում է քաղաքական հայտարարություններով։
Գլոբալ ճգնաժամի երեք դեմքերը.
1. Գիտության քաղաքականացում.
Բանակցություններում ակնհայտ է գիտական փաստերի դիտավորյալ նվազեցման փորձը։ Դիվանագիտական սուր պայքար է ընթանում IPBES-ի (Կենսաբազմազանության և էկոհամակարգային ծառայությունների միջկառավարական գիտաքաղաքական հարթակ) զեկույցների նկատմամբ վերաբերմունքի ձևակերպման շուրջ.
«ողջունել» (welcome) բառը փոխարինվում է ավելի չեզոք և անպարտավորեցնող «ի գիտություն ընդունել» (take note) ձևակերպմամբ։
Սա գիտությունը որպես քաղաքականության անաչառ հիմք կասկածի տակ դնելու և այն բանակցային լծակի վերածելու վտանգավոր միտում է։
2. «Իրականացման բացը»
Պետությունները հեշտությամբ ստորագրում են հավակնոտ համաձայնագրեր, սակայն հազվադեպ են մշակում դրանց հասնելու իրական մեխանիզմներ։
Խոստում — «30×30»․ մինչև 2030թ. մոլորակի ցամաքի և օվկիանոսների 30%-ի պահպանություն.
Իրականություն — մեծամասամբ մնում է թղթի վրա:
Խոստում — ֆինանսավորում զարգացող երկրներին.
Իրականություն — վարկեր՝ դրամաշնորհների փոխարեն, ինչը մեծացնում է պարտքային բեռը:
3. Շահերի բախում և անվստահություն.
Միջազգային ասպարեզում — բնապահպանության ջատագովներ:
Սեփական երկրում — կենսաբազմազանությանը վնաս հասցնող խոշոր նախագծեր:
Այս երկերեսանիությունը սնուցում է քաղաքացիական հասարակության անվստահությունը և սկեպտիցիզմը միջազգային գործընթացների նկատմամբ։
ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՆ ԶՈՒԳԱՀԵՌԸ — ԱՄՈՒԼՍԱՐԻ ԴԱՍԸ.
Այս համակարգային ճգնաժամը սահմաններ չի ճանաչում, և Հայաստանը, ցավոք, բացառություն չէ։ Ամուլսարի հարցը գլոբալ «քաղաքական պրագմատիզմի» տեղային արտացոլումն է։
Մինչ միջազգային հարթակներում ստորագրում ենք կայուն զարգացման և կենսաբազմազանության պահպանման հռչակագրեր, ներսում գիտական ռիսկերի վրա հիմնված փորձագիտական եզրակացությունները մղվում են երկրորդ պլան՝ զիջելով կարճաժամկետ տնտեսական շահերին։
Ի՞նչ ենք տեսնում Ամուլսարի պարագայում.
Ջրային ռեսուրսների աղտոտման ռիսկեր:
Օդի աղտոտման վտանգներ:
Կենսաբազմազանության կորուստ:
Սեյսմիկ և այլ պոտենցիալ ռիսկեր:
ՇՄԱԳ-ը կրում էր ձևական բնույթ կամ պարզապես «մոռացվում» է:
Գիտական անհանգստությունները հանդիպում են ոչ թե լուծումների, այլ դիմադրության կամ լռության:
Սա ոչ թե առանձին դեպք է, այլ ախտանիշ. երբ գիտական եզրակացությունը դառնում է «անհարմար», այն պարզապես անտեսվում է կամ փոխարինվում քաղաքական նպատակահարմարությամբ։
ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ
COP17-ի գործընթացը գտնվում է ճգնաժամային փուլում, որտեղ դիվանագիտական «հաղթանակները» էապես հետ են մնում բնության ճգնաժամի իրական մասշտաբներից։
Եթե գիտությունը դադարում է լինել չեզոք և անաչառ հիմք, ապա ցանկացած բնապահպանական քաղաքականություն՝ լինի դա գլոբալ, թե տեղական, վերածվում է ընդամենը կարծիքների բախման՝ կորցնելով իր գործնական հենարանը։
Բնությունը չի ճանաչում քաղաքական կոմպրոմիսներ՝ ո՛չ COP-ի դահլիճներում, ո՛չ Ամուլսարի լանջերին։
Հղումներ և աղբյուրներ.
today.rtl.lu — Growing feud: Nations accused of undermining science at UN nature talks
theguardian.com — «Bunch of baloney»: calls grow for Cop summit reforms
carbonbrief.org — COP17 վերլուծություն
wwf.panda.org — WWF դիրքորոշում
nature.com — Գիտական անդրադարձ
#Բնապահպանություն #Գիտություն #Ամուլսար #COP17 #Կենսաբազմազանություն
Բնապահպանության ոլորտի մասնագետների, ոչ պետական կազմակերպությունների, քաղհասարակության ներկայացուցիչների համար.
Ստորև տեղադրում եմ The Guardian-ում հրատարակված COP 17-ի վերաբերյալ ՛՛ ՛Bunch of baloney’: calls grow for Cop summit reforms as countries on track to fail nature targets՛՛հոդվածի հայերեն ամբողջական
տարբերակը։
«Կատարյալ անհեթեթություն». աճում են COP գագաթնաժողովի բարեփոխումների կոչերը, քանի որ երկրները ձախողելու են բնապահպանական նպատակները
COP17-ը, որը կենտրոնացած էր բնության պահպանության և էկոհամակարգերի վերականգնման վրա, շաբաթ օրը եզրափակվում է, և քննադատները նշում են, որ համակարգը թույլ է տալիս «մեկ ապուշի» խափանել առաջընթացը։
Աճում են ՄԱԿ-ի կենսաբազմազանության գագաթնաժողովների արմատական բարեփոխումների կոչերը, քանի որ երկրները չեն կատարում բնական աշխարհի ոչնչացումը դադարեցնելու իրենց խոստումները, ընդ որում կառավարությունները, ամենայն հավանականությամբ, կշարունակեն կոնվենցիայի 34-ամյա պատմության ընթացքում երբևէ որևէ նպատակի չհասնելու իրենց արձանագրած ցուցանիշը։
Երևանում՝ Հայաստանում, կենսաբազմազանության COP17-ի երկշաբաթյա բանակցություններն ավարտվեցին շաբաթ առավոտյան, և երկրները երդվեցին կրկնապատկել ջանքերը՝ այս տասնամյակի նպատակներին հասնելու համար, որոնք ներառում են մոլորակի 30%-ը բնության համար պահպանելու, Երկրի դեգրադացված էկոհամակարգերի գրեթե մեկ երրորդը վերականգնելու և շրջակա միջավայրին վնասող 500 միլիարդ դոլարի (410 միլիարդ ֆունտ) սուբսիդիաների բարեփոխման պարտավորությունները։
Ընդամենը չորս տարի առաջ մոլորակի գրեթե բոլոր կառավարությունների կողմից համաձայնեցված այս նպատակները նպատակ ունեն արմատապես փոխել մարդկության հարաբերությունը բնության հետ։ Չնայած որոշ ոլորտներում առաջընթացին՝ կառավարությունները խիստ հետ են մնում գրեթե բոլոր թիրախների իրականացումից։ Ակնկալվում է, որ Միացյալ Թագավորությունը կկատարի 23-ից ընդամենը 3-ը։
Ուրբաթից շաբաթ գիշերը ձգված բանակցություններից հետո երկրները հաստատեցին մի շարք միջոցառումներ, այդ թվում՝ գործող նպատակներին հասնելու ուղղությամբ գործողություններն ակտիվացնելու պարտավորությունը և կենսաբազմազանության ֆինանսավորումը մինչև տասնամյակի վերջ տարեկան 30 միլիարդ դոլարի հասցնելու նպատակի վերահաստատումը։
Համաժողովի ընթացքում շրջակա միջավայրի նախարարները, ակտիվիստները և պաշտոնյաները կոչ արեցին էական փոփոխություններ կատարել գագաթնաժողովների գործելաոճում՝ ապահովելու համար, որ կառավարությունները բովանդակալից գործողություններ ձեռնարկեն կենսաբազմազանության կորստի շարժիչ ուժերի դեմ։
Պանամայի շրջակա միջավայրի նախարար Խուան Կառլոս Նավարոն՝ փորձառու բնապահպանը, հայտարարեց, որ COP-ի գործընթացը «նախագծված է ձախողվելու համար»՝ պնդելով, որ որոշումները պետք է ընդունվեն մեծամասնությամբ, քանի որ կոնսենսուսի վրա հիմնված գործընթացը թույլ է տալիս «մեկ ապուշի» կանխել համաձայնությունը։
«Այն, ինչ կատարվում է COP-ում, մեծ մասամբ պարզապես կատարյալ անհեթեթություն է, գեղեցիկ ճառեր և դատարկ խոսքեր»,- ասել էր նա AFP-ին այս շաբաթվա սկզբին։ «Մենք չենք կարող ունենալ, մենք չենք կարող ակնկալել, որ Երկրի բոլոր ազգերի միջև ամեն թեմայի շուրջ կոնսենսուս կլինի։ Դա ծիծաղելի է։ COP-երը նախագծված են ձախողվելու համար, և նրանք չեն հիասթափեցնում»։
Նա նաև պնդեց, որ ՄԱԿ-ը պետք է ամեն տարի մեկ միասնական բնապահպանական COP անցկացնի՝ կլիմայի, կենսաբազմազանության, պլաստիկի և այլ հարցերը միաժամանակ լուծելու համար։
«Սա ուղղակի արյունս եռացնում է, որովհետև մինչ մենք ջութակ ենք նվագում, Հռոմը այրվում է»,- ասաց նա։
Հայաստանի մայրաքաղաքում ընթացող բանակցություններում Արգենտինան, Սաուդյան Արաբիան և Ռուսաստանը թուլացրել են բնապահպանական հավակնությունների վերաբերյալ ձևակերպումները վերջնական համաձայնագրում, մինչդեռ ավելի հարուստ կառավարությունները տարակարծիք էին, թե ով պետք է ավելի շատ ֆինանսական միջոցներ տրամադրի։
Եվրոպական երկրները ցանկանում են ընդլայնել դոնոր պետությունների ցանկը, քանի որ Չինաստանը և Պարսից ծոցի մի շարք երկրներ դեռևս դասակարգվում են որպես զարգացող երկրներ ՄԱԿ-ի գործընթացում՝ չնայած տասնամյակների արագ տնտեսական զարգացմանը։ Երևանի վերջնական համաձայնագիրը այս հարցը բաց թողեց։
Կենսաբազմազանության թվային գենետիկական տվյալներից եկամուտ ստացող ընկերություններից, ինչպիսիք են դեղագործական ընկերությունները, միջոցներ հավաքագրելու հիմնադրամի վերաբերյալ առանցքային որոշումները հետաձգվեցին մինչև երկու տարի անց Էկվադորում կայանալիք հաջորդ գագաթնաժողովը։ Հույս կար, որ հիմնադրամը տարեկան 1 միլիարդ ֆունտ կհավաքի բնության պահպանության համար, որի զգալի մասը կուղղվի բնիկ համայնքներին, սակայն մինչ այժմ այն հավաքել է ընդամենը 10,000 դոլարից մի փոքր ավելի։
Կենսաբազմազանության COP-ի գործընթացի փոփոխությունների կոչերը արձագանքում են 2024 թվականին Ադրբեջանում կլիմայական COP29-ի ժամանակ առաջատար քաղաքական փորձագետների միջամտությանը, ովքեր հայտարարեցին, որ գագաթնաժողովն «այլևս նպատակին չի ծառայում» և պետք է կենտրոնանա իրականացման վրա։
Միացյալ Թագավորության բնության հարցերով բանագնաց Ռութ Դևիսը նշեց, որ ընդունում է, որ հանդիպումները կարող են «չափազանց հիասթափեցնող» լինել, սակայն ամբողջ աշխարհում իրականացման հսկայական աշխատանք է տարվում։
«Մենք պետք է ստիպենք համակարգին իրական արդյունքներ ապահովել մարդկանց համար, այլապես նրանք կկորցնեն վստահությունը դրա նկատմամբ»,- ասաց նա։ «Ի վերջո, սա մի գործընթաց է, որը պատկանում է դրան մասնակից կառավարություններին։ Բայց ես գիտեմ, որ մենք կգտնենք ընկերներ և դաշնակիցներ՝ գործընթացը գործուն դարձնելու այն երկրների քաղաքացիների համար, որոնց համար սա իսկապես կարևոր է, հատկապես, որ նրանք են բախվում հետևանքներին»։
ՄԱԿ-ի ծավալուն բնապահպանական օրակարգի բարեփոխման ջանքերն արդեն իսկ ընթացքի մեջ են։ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագրի գործադիր տնօրեն Ինգեր Անդերսենը նշեց, որ ներկայիս համակարգերը փոփոխություններ են խթանում, սակայն դրանք չափազանց դանդաղ են ընթանում։
«Այս պահին բնապահպանական օրակարգը խիստ խառնաշփոթ է։ Բազմաթիվ հանդիպումներ կան, որքան էլ յուրաքանչյուրը կարևոր լինի։ Սկսենք հեշտ բաներից, ինչպիսին է կոնվենցիաների միջև ծրագրային համընկնումը, որը էներգիա սպառող ազդեցություն ունի»,- ասաց Անդերսենը։ «Մենք անօրինական վայրի բնության առևտուրը դեռևս 70-ականներին նույնականացրինք որպես խնդիր, հետո նույնականացրինք չվող տեսակները, հետո ավելի լայն կենսաբազմազանությունը, հետո ջրաճահճային տարածքները»։
«Այս կոնվենցիաներից յուրաքանչյուրը ի հայտ եկավ ճիշտ ժամանակին, բայց այժմ մենք դրանց չափազանց մեծ քանակ ունենք։ Միգուցե պետք է մտածենք այդ մասին»։
