2026 թվականի հոկտեմբերի 21-ին «Իմ սիրտը լեռներում է» (My Heart Is In The Highlands) նախաձեռնության կին բնապահպան իրավապաշտպանները հայտնել են տեղական անվտանգության ծառայության և իրավապահ մարմինների աշխատակիցների կողմից ուժեղացված հսկողության և ահաբեկման մասին՝ Երևանում ընթացող Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի (COP17) հարակից միջոցառման ժամանակ։ Սա հաջորդել է 2026 թվականի հոկտեմբերի 19-ին նախաձեռնության կողմից կազմակերպված խաղաղ ցույցի նկատմամբ Հայաստանի ոստիկանության կիրառած սահմանափակումներին, որի ժամանակ, ըստ հաղորդումների, իրավապաշտպաններին արգելվել է պաստառներ ցուցադրել COP17-ի «Կանաչ գոտու» մոտ և պահանջվել է բողոքի ակցիան տեղափոխել ավելի քիչ տեսանելի վայր։ Այս գործողությունները կազմակերպվել էին Ամուլսարի ոսկու հանքի բնապահպանական ազդեցության վերաբերյալ մտահոգություններ բարձրացնելու համար, որը պաշտոնապես սկսել է իր գործունեությունը 2026 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։
«Իմ սիրտը լեռներում է» նախաձեռնությունը Հայաստանում կին իրավապաշտպանների կողմից ղեկավարվող բնապահպանական իրավունքների պաշտպանության հարթակ է։ Դրա անդամները հանդես են գալիս հանուն շրջակա միջավայրի պահպանության, հանքարդյունաբերական գործունեությունից տուժած համայնքների իրավունքների և բնապահպանական որոշումների կայացման գործում հանրության մասնակցության։ Նրանց աշխատանքը ներառում է խաղաղ արշավներ Ամուլսարի ոսկու հանքի վերաբերյալ, հատկապես՝ դրա հնարավոր ազդեցության շուրջ ջրային ռեսուրսների, կենսաբազմազանության և տեղական համայնքների վրա։
2026 թվականի հոկտեմբերի 21-ին «Իմ սիրտը լեռներում է» նախաձեռնության անդամները հայտնել են COP17-ի ընթացքում իրենց կազմակերպած միջոցառմանը իրավապահների և անվտանգության պաշտոնյաների ներկայության մասին։ Իրավապաշտպանները նրանց ներկայությունը որակել են որպես ահաբեկող՝ հատկապես հաշվի առնելով երկու օր առաջ իրենց խաղաղ ցույցի նկատմամբ կիրառված սահմանափակումները։
2026 թվականի հոկտեմբերի 19-ին «Իմ սիրտը լեռներում է» նախաձեռնության բնապահպան իրավապաշտպանները մտադիր էին խաղաղ ցույց անցկացնել Երևանի Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրում գտնվող COP17-ի «Կանաչ գոտու» սահմաններից դուրս։ Իրավապաշտպանները ծրագրել էին ցուցադրել պաստառներ, որոնք կոչ էին անում պաշտպանել Ամուլսարը և բարձրաձայնում էին մտահոգություններ հանքարդյունաբերական գործողությունների հնարավոր բնապահպանական ազդեցության վերաբերյալ։ Ժամը 13:30-ի սահմաններում իրավապաշտպանները փորձել են սկսել իրենց խաղաղ ցույցը «Կանաչ գոտու» մուտքի մոտ։ Կազմակերպիչների համաձայն՝ մոտ տասը ոստիկանության աշխատակից կանխել է պաստառների ցուցադրումը և հրահանգել նրանց հեռանալ գլխավոր մուտքից։ Իրավապաշտպանները նաև հայտնել են, որ ոստիկանության աշխատակիցները սպառնացել են բռնագրավել կամ ոչնչացնել պաստառներն ու լուսանկարները, այդ թվում՝ ցույցին մասնակցող երեխաների ձեռքին եղածները։ Իրավապաշտպաններին ի վերջո թույլատրվել է բողոքի ակցիա անցկացնել ավելի քիչ տեսանելի տարածքում՝ «Կանաչ գոտու» մուտքից հեռու։
Հայ բնապահպան իրավապաշտպանները մտահոգություններ են բարձրացնում Ամուլսարի ոսկու հանքի բնապահպանական հետևանքների, այդ թվում՝ ջրային ռեսուրսների և կենսաբազմազանության համար հնարավոր ռիսկերի վերաբերյալ։ Հանքը պաշտոնապես սկսել է շահագործվել 2026 թվականի հոկտեմբերի 10-ին՝ COP17-ի մեկնարկից քիչ առաջ։ Հոկտեմբերի 12-ին հայաստանյան քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները հանդես եկան հանրային հայտարարությամբ՝ վիճարկելով հանքի վերաբացումը և կոչ անելով իրականացնել շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության լրացուցիչ գնահատում և վերանայել հանքարդյունաբերական գործողությունները թույլատրող որոշումները։ Իրավապաշտպանները կոչ արեցին Հայաստանի կառավարությանը դադարեցնել հանքի շահագործումն ու դրա հետ կապված գործողությունները՝ միաժամանակ պահպանելով տարածքի անվտանգության և աղտոտման կանխարգելման համար անհրաժեշտ միջոցառումները, և վերանայել շահագործումը թույլատրած որոշումները։
Հայաստանում բնապահպան պաշտպանները նախկինում ևս հանդիպել են համակարգային ահաբեկումների և զրպարտչական արշավների, այդ թվում՝ ռազմավարական դատական հայցերի (SLAPP)՝ կապված իրենց իրավապաշտպան գործունեության հետ։ Հաղորդվում է, որ 2024 թվականին հայաստանյան բնապահպանական կազմակերպություններն ու պաշտպանները մեղադրվել են օտարերկրյա շահերի օգտին գործելու մեջ, ինչը խորացրել է մտահոգությունները հանքարդյունաբերական ծրագրերը վիճարկողների պիտակավորման (ստիգմատիզացիայի) վերաբերյալ։
Front Line Defenders-ը մտահոգված է 2026 թվականի հոկտեմբերի 19-ին կայացած խաղաղ ցույցի ժամանակ «Իմ սիրտը լեռներում է» նախաձեռնության կին բնապահպան իրավապաշտպանների նկատմամբ կիրառված սահմանափակումներով, ինչպես նաև դրան հաջորդած ահաբեկումների մասին հաղորդումներով։ Front Line Defenders-ը գտնում է, որ իրավապաշտպանները թիրախավորվում են իրենց օրինական և խաղաղ իրավապաշտպան գործունեության, այդ թվում՝ հանքարդյունաբերության բնապահպանական և մարդու իրավունքների հետևանքների վերաբերյալ մտահոգություններ բարձրացնելու ջանքերի պատճառով։ Front Line Defenders-ը հատկապես մտահոգված է ցույցին մասնակցող երեխաների ահաբեկման մասին հաղորդումներով և վերահաստատում է, որ բոլոր իրավապաշտպանները պետք է կարողանան իրականացնել արտահայտվելու և խաղաղ հավաքների իրենց իրավունքները՝ առանց ահաբեկման կամ վրեժխնդրության վախի։
Front Line Defenders-ը կոչ է անում Հայաստանի իշխանություններին.
- Անհապաղ դադարեցնել «Իմ սիրտը լեռներում է» նախաձեռնության անդամների նկատմամբ հալածանքների ու ահաբեկման բոլոր գործողությունները և ապահովել նրանց անվտանգությունը։
- Ապահովել հանքարդյունաբերությունից տուժած համայնքների և բնապահպան իրավապաշտպանների բովանդակային խորհրդակցությունն ու մասնակցությունը հանքարդյունաբերական գործունեությանը վերաբերող որոշումներում՝ առանց ահաբեկման, հալածանքների կամ վրեժխնդրության՝ Հայաստանի միջազգային պարտավորություններին համապատասխան։
- Երաշխավորել, որ բնապահպան իրավապաշտպանները կարող են իրականացնել արտահայտվելու և խաղաղ հավաքների իրենց իրավունքները և մասնակցել COP17-ի համապատասխան միջոցառումներին՝ հասանելիության գործող ընթացակարգերին համապատասխան, առանց ահաբեկման, խտրականության կամ վրեժխնդրության։
- Բոլոր հանգամանքներում երաշխավորել, որ Հայաստանի բոլոր իրավապաշտպանները հնարավորություն ունենան իրականացնելու իրենց օրինական իրավապաշտպան գործունեությունը՝ առանց վրեժխնդրության վախի և զերծ բոլոր անհիմն սահմանափակումներից՝ Հայաստանի մարդու իրավունքների
