World Resources Institute-ը գրում է Անտառային հրդեհները միշտ չէ, որ վատ նորություն են եղել անտառների համար: Որոշ անտառներ էվոլյուցիայի արդյունքում սովորել են հաղթահարել այս դաժան իրադարձությունները: Այնպիսի հատկանիշներ, ինչպիսիք են ծառի հաստ կեղևը կամ ջերմակայուն սերմապատիճները, ապահովում են ծառերի գոյատևումը և նույնիսկ ծաղկումը հրդեհներից հետո. որոշ անտառներ նույնիսկ կախվածություն ունեն դրանցից:

Սակայն վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում առավել հաճախակի, խոշոր և ինտենսիվ անտառային հրդեհները այրում են այնպիսի անտառներ, որոնք պատմականորեն չեն առնչվել հրդեհների հետ և հարմարված չեն դրանց: 2024 թվականին աննախադեպ հրդեհներն այրել են 13 միլիոն հեկտար բնական անտառներ և տնկարկներ (մոտավորապես Հունաստանի չափ տարածք) և արտանետել 4,1 միլիարդ տոննա ջերմոցային գազեր՝ ավելի քան չորս անգամ գերազանցելով 2023 թվականի օդային փոփադրումների արտանետումները:

Երբ հրդեհները դառնում են ավելի հաճախակի և ինտենսիվ, նույնիսկ դիմացկուն անտառները խոցելի են դառնում լուրջ վնասների նկատմամբ: Հավելյալ ճնշումները, ինչպիսիք են կլիմայի փոփոխությունը, անտառների մասնատումը (ֆրագմենտացիան) և վնասատուների ու հիվանդությունների տարածումը, նույնպես անտառներն ավելի հակված են դարձնում հրդեհների և նվազեցնում վերականգնման հավանականությունը՝ թուլացնելով ածխածինը կուտակելու և վայրի բնությանը սատարելու նրանց կարողությունը:

Թեև վերականգնումը կարող է տեղի ունենալ բնական ճանապարհով, դա կարող է տևել տասնամյակներ կամ նույնիսկ դարեր: Ծառատունկը և այլ միջամտությունները կարող են արագացնել անտառի աճը հրդեհներից հետո, հատկապես այնտեղ, որտեղ անտառները լրջորեն վնասվել են կամ բնական վերականգնումն անհնար է: Սակայն, ի վերջո, այրված տարածքները պետք է թողնվեն վերաճման համար, այլ ոչ թե մաքրվեն գյուղատնտեսության կամ այլ օգտագործման նպատակով:

Ինչպե՞ս ենք չափում այրված անտառները

Մենք չափում ենք հրդեհների հետևանքով այրված անտառների տարածքը՝ ուսումնասիրելով տվյալներն այն վայրերի մասին, որտեղ հրդեհները ոչնչացրել են ծառերը կամ լրջորեն վնասել անտառածածկույթը (այսպես կոչված՝ լրիվ այրման հրդեհներ): Թեև այս հրդեհները միշտ չէ, որ հանգեցնում են անտառի մշտական կորստի, դրանք կարող են երկարաժամկետ փոփոխություններ առաջացնել անտառի կառուցվածքի և հողի քիմիական կազմի մեջ: Սա տարբերվում է ցածր ինտենսիվության մակերևութային հրդեհներից, որոնք հիմնականում այրում են անտառի ստորին շերտի բուսականությունը՝ թույլ տալով հրդեհին հարմարված էկոհամակարգերի ծառերին հաջողությամբ վերականգնվել: Այնուամենայնիվ, սովորաբար խոնավ անտառներում, որոնք հարմարված չեն հրդեհին (օրինակ՝ Ամազոնի անտառները), նույնիսկ այս ցածր ինտենսիվության հրդեհները կարող են լուրջ վնասներ և ծառերի զանգվածային չորացում առաջացնել:

Արդյո՞ք անտառային հրդեհները դառնում են ավելի մեծ և հաճախակի

2023 և 2024 թվականներին հրդեհների հետևանքով անտառածածկույթի կորուստը մոտավորապես երկու անգամ գերազանցել է վերջին երկու տասնամյակների համաշխարհային տարեկան միջինը և երեք անգամ ավելի բարձր է եղել արևադարձային գոտիներում: Այս երկու տարիները նաև գրանցվել են որպես պատմության մեջ ամենատաք տարիները:

Որոշ անտառների համար հրդեհներն անհրաժեշտություն են: Բորեալ (հյուսիսային) անտառները, որոնք հիմնականում բաղկացած են մշտադալար ծառերից այնպիսի տարածաշրջաններում, ինչպիսիք են Կանադան և Ռուսաստանը, կազմել են 2001-2024 թվականների հրդեհային կորուստների մոտ 60%-ը: Հազարավոր տարիներ հրդեհների կողքին զարգանալով՝ այս անտառների ծառերը ձեռք են բերել հաստ կեղև և ջերմակայուն սերմապատիճներ, որոնք բացվում են այրվելուց հետո: Սակայն այս հարմարվողականությունը կարող է տեղի տալ, երբ հրդեհները դառնում են չափազանց ինտենսիվ կամ հաճախակի, ինչը երբեմն հանգեցնում է անտառի մշտական կորստի և դրա վերածմանը խոտածածկ տարածքների:

Նման հարմարվողականությունները բացակայում են արևադարձային անտառներում, ինչպիսին Ամազոնն է, որտեղ մինչև վերջերս հրդեհները հազվադեպ էին: Այս էկոհամակարգերում հրդեհները կարող են աղետալի լինել՝ ոչնչացնելով ծառերը, վնասելով բնիկ համայնքներին, արտանետելով կուտակված ահռելի քանակությամբ ածխածին և քայքայելով վայրի բնության բնակավայրերը:

Ի՞նչն է անտառներն ավելի խոցելի դարձնում հրդեհների նկատմամբ

Անտառի դիմացկունությունը հրդեհների նկատմամբ ներառում է ինչպես հրդեհին դիմակայելու, այնպես էլ դրանից հետո վերականգնվելու կարողությունը: Դրա վրա ազդում են մի քանի փոխկապակցված գործոններ․

• Անտառի տեսակը․ Շատ անտառներ (ԱՄՆ արևմուտք, Միջերկրական ծովի ավազան) հարմարվել են հրդեհներին: Ի հակադրություն դրան, Ամազոնի և Կոնգոյի ավազանի խոնավ արևադարձային անտառները չունեն հրդեհակայուն հատկանիշներ և կարող են ենթարկվել ծառերի զանգվածային ոչնչացման նույնիսկ կարճատև հրդեհներից:

• Անտառի կապակցվածությունը և կառուցվածքը․ Թեև միակցված անտառային լանդշաֆտները թույլ են տալիս հրդեհին ավելի հեշտ տարածվել, կապակցվածությունը պահպանում է նաև ավելի զով և խոնավ միկրոկլիմա, որը նվազեցնում է հրդեհի վտանգը և ծառայում որպես սերմերի աղբյուր վերականգնման համար:

• Հրդեհների հաճախականությունը․ Նույնիսկ լավ հարմարված տեսակները կարող են տուժել, երբ հրդեհները տեղի են ունենում չափազանց հաճախ: Օրինակ՝ սև եղևնին սերմեր է տալիս միայն 30-40 տարին մեկ. եթե հրդեհները կրկնվեն ավելի կարճ պարբերականությամբ, տնկիները չեն հասցնի հասունանալ:

• Անտառահատումներ և մասնատում․ Գյուղատնտեսական ընդլայնումը թողնում է մեծ քանակությամբ բուսական մնացորդներ, որոնք վառելիք են հանդիսանում ինտենսիվ հրդեհների համար: Մասնատումը նաև չորացնում է անտառի հատակը և թույլ տալիս դյուրավառ խոտերի ներթափանցումը:

• Կլիմայի փոփոխություն․ Ամբողջ աշխարհի անտառների գրեթե կեսն այժմ ավելի խոցելի է երաշտի նկատմամբ: Բարձրացող ջերմաստիճանը երկարացնում է հրդեհավտանգ սեզոնները:

Ի՞նչ կարող ենք անել անտառների դիմացկունությունը բարձրացնելու համար

Անորոշ ապագայի պայմաններում անհրաժեշտ են նպատակային գործողություններ․

1. Վերականգնել այրված անտառները․ Թույլ չտալ, որ այրված տարածքները վերածվեն գյուղատնտեսական հողերի, ինչը հնարավորություն կտա անտառին ինքնավերականգնվել:

2. Պաշտպանել հրդեհներից և հարմարեցնել կլիմային․ Ստեղծել հակահրդեհային արգելաշերտեր, կիրառել հողի մաքրման անհրդեհ մեթոդներ:

3. Սատարել բնիկ համայնքների առաջնորդությանը․ Բնիկ ժողովուրդները անտառի ամենաարդյունավետ պահապաններն են: Նրանց հողային իրավունքների ամրապնդումը նպաստում է անտառների առողջությանը:

4. Ընդլայնել ֆինանսավորումը․ Օգտագործել այնպիսի մեխանիզմներ, ինչպիսիք են «Forest Resilience Bond»-ը՝ ուղղակի ներդրումներ կատարելու համար կանխարգելման և վերականգնման ոլորտներում:

Ի վերջո, անտառների վերականգնումը բարդ գործընթաց է: Որպեսզի անտառները չկորցնեն իրենց արժեքը և չվերածվեն բեռի շրջակա միջավայրի համար, հրատապ է քայլեր ձեռնարկել դրանց պաշտպանության և հրդեհների նկատմամբ դիմացկունության բարձրացման ուղղությամբ: