Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն Հայաստանի անտառները․ անտառների ազգային գույքագրումը և մոնիթորինգը թեմայով  գրում են․

Հայաստանի անտառները մեր երկրի կենսաբազմազանության, կլիմայական հավասարակշռության և ջրային ռեսուրսների պահպանման հիմնասյուներից են։ Չնայած անտառածածկ տարածքները կազմում են հանրապետության տարածքի համեմատաբար փոքր տոկոսը, դրանց էկոլոգիական և սոցիալ-տնտեսական նշանակությունը անհամեմատ մեծ է։

Անտառները պարզապես ծառերի համախումբ չեն, դրանք բարդ էկոհամակարգեր են, որոնք կարգավորում են միկրոկլիման, կանխում հողերի էրոզիան, ապահովում ածխածնի կլանումը և կենսաբազմազանության պահպանումը։ Լեռնային երկրներում, ինչպիսին Հայաստանն է, անտառների կայուն կառավարումը ազգային անվտանգության բաղադրիչ է։

 Ինչո՞ւ է կարևոր անտառների մոնիթորինգը

Անտառների մոնիթորինգը համակարգված և շարունակական դիտարկման գործընթաց է, որի նպատակն է՝ գնահատել անտառային էկոհամակարգերի վիճակը, դինամիկան, քանակական և որակական փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում։ Սակայն ցանկացած մոնիթորինգի համակարգ պետք է ունենա հստակ չափման հիմք։ Այդ հիմքը հանդիսանում են անտառային փորձահրապարակները։

 Ի՞նչ են փորձահրապարակները

Փորձահրապարակները հատուկ ընտրված և չափագրված անտառային տարածքներ են, որտեղ իրականացվում են պարբերական դաշտային չափումներ։ Դրանք կարող են լինել ժամանակավոր կամ մշտական (Permanent Sample Plots)։

Մշտական փորձահրապարակներում յուրաքանչյուր ծառ համարակալվում է և տարիների ընթացքում կրկնաչափվում, ինչը թույլ է տալիս հետևել աճի դինամիկային և կառուցվածքային փոփոխություններին։

 Ի՞նչ տվյալներ են հավաքագրվում

Փորձահրապարակներում իրականացվում են հետևյալ դիտարկումները․

Ծառերի տրամագծի և բարձրության չափումներ

Փայտանյութի պաշարի հաշվարկ

Ծառատեսակային կազմի վերլուծություն

Բնական վերաճի գնահատում

Հիվանդությունների և վնասատուների արձանագրում

Կենսաբազմազանության ուսումնասիրություն

Այս տվյալները հանդիսանում են առաջնային քանակական տեղեկատվություն։

 Փորձահրապարակները մոնիթորինգի ցիկլում

Անտառային մոնիթորինգի գործընթացը կարելի է ներկայացնել հետևյալ շղթայով․

ՉԱՓՈՒՄ → ՏՎՅԱԼՆԵՐԻ ՄՈՒՏՔԱԳՐՈՒՄ → ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ → ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ՆԱԽՈՐԴ ՏԱՐԻՆԵՐԻ ՀԵՏ → ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ

Այս շղթայում փորձահրապարակները հանդիսանում են առաջին և հիմնարար օղակը։ Առանց դրանց անհնար է ստանալ հուսալի և համադրելի երկարաժամկետ տվյալներ։

Ժամանակակից մոնիթորինգը հիմնվում է դաշտային չափումների, հեռահար զոնդավորման, արբանյակային պատկերների և GIS տեխնոլոգիաների համադրության վրա։ Այս գործիքակազմը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձանագրել առկա վիճակը, այլև կանխատեսել ռիսկերը։

 Կայուն կառավարում՝ միջազգային չափանիշներով

Հայաստանում անտառների կառավարման և պահպանության քաղաքականությունը իրականացվում է պետական լիազոր մարմինների միջոցով: Անտառային ոլորտում բարեփոխումների գործընթացը համահունչ է միջազգային պարտավորություններին, մասնավորապես՝ ՄԱԿ շրջանակում ստանձնած կլիմայական և կենսաբազմազանության պահպանության նպատակներին։

Անտառների մոնիթորինգի արդյունավետ համակարգը թույլ է տալիս

 բարձրացնել թափանցիկությունը,

 նվազեցնել ապօրինի հատումների ռիսկերը,

 ապահովել հաշվետվողականություն,

 և երկարաժամկետ տեսլականով պլանավորել վերականգնողական ծրագրերը։

 Մեր պատասխանատվությունը

Անտառների պահպանությունը միայն պետական մարմինների գործառույթ չէ։ Հանրային վերահսկողությունը, մասնագիտական համայնքի ներգրավվածությունը և հասարակության բնապահպանական կրթությունը նույնքան կարևոր են։

Մասնագիտական մոտեցմամբ իրականացվող մոնիթորինգը ոչ միայն վիճակագրություն է, այլ ապագա սերունդների հանդեպ պատասխանատվություն։

Անտառը տնտեսություն է, էկոլոգիա է, առողջություն է, և վերջապես՝ մշակութային ինքնություն։

 Հայաստանի անտառները մեր բնական կապիտալն են

Դրանց պահպանությունը սկսվում է գիտակցված գնահատումից և շարունակական մոնիթորինգից։

 Անտառը պարզապես կանաչ տարածք չէ, դա՝

 կլիմայական վահան է,

 ջրի աղբյուր,

 կենսաբազմազանության տուն,

 մեր ապագան։